Yeni sosyoekonomik ortamda Karadağ'daki Müslümanların geleceği -RIFAT FEYZİÇ

[SUBUTAY TIRMAN]

     
Yazar Rıfat Feyziç
   

KARADAĞ İSLAM BİRLİĞİ MEŞİHATI BAŞKANI

Güneydoğu Avrupa, yani Balkan Müslümanları, siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel açıdan  çeşitlilik arz eder. Buradaki Müslümanlar ekseriyetle süreç içerisinde İslam'ı kabul eden yerli halklardır. Arnavutlar, Boşnaklar, Torbeşler, Go-ranlar, Pomaklar ve Türkler bu çeşitliliğin parçasıdır ve bu halkların dilleri Arnavutça, Türkçe, Romence ve Bulgarcadır. Arnavut ve Boşnaklar, Balkan Müslümanlarının çoğunluğunu oluşturan en büyük etnik gruplardır.


Balkan Müslümanlarının tarihi beş döneme ayrılabilir:
- 8., 9. ve 13. yüzyıla kadar İslam'ın zuhuru,
- Osmanlı'nın gelişi ve Balkan halklarının İslamlaşması,
- Komünizm dönemi,
- 20. yüzyılın sonundaki kanlı geçiş dönemi.

Bu tarihi süreçlerin her birinin sadece Balkan Müslümanları için değil, dünya tarihi için de özel bir yeri ve önemi vardır.
Bugünkü Müslümanlar ile Balkanlarda 8-13. yüzyıllar arasında yaşayan Müslümanlar arasında -göç etmek zorunda kalmaları veya zorla din değiştirmeleri nedeniyle- direkt bir bağ bulunmasa da, 19. yüzyıla kadar Balkanlardaki Müslümanların sayısında belli bir artış yaşanmıştır. 20. yüzyıl ise bölgedeki Müslümanlar açısından facialarla dolu bir dönem olmuştur. Bu dönemde bölgede Arnavut olsun Boşnak olsun veya daha küçük oranda etnik gruplar olsun Müslüman olan herkes aynı kaderi paylaşmıştır.

Doğaldır ki, Karadağ'ın tarihi diğer Balkan ülkelerinin tarihinden ayrı tutulamaz, ancak belirli zamanlarda Karadağ'da yaşananların kendine has özellikleri vardır.

  1516'da Cetinje'de başlayıp 1912'de biten Osmanlı'nın Karadağ'daki varlığı, günümüz Karadağ sınırları içinde yer alan Plevne, Bjelo Polje, Rozaje, Plav ve Gu-sinje'deki Müslümanlar için çok zor günleri de beraberinde getirmiştir. Göçler, zulümler, eşkıyalıklar ve soykırıma varan cinayetler bölgede hiç eksik olmamıştır. Bu nedenle Karadağ'da Osmanlı tarafından kurulmuş olan ancak bugün tek bir Müslüman'ın dahi yaşamadığı şehirler bulunmaktadır.
  Karadağ, 1878 yılında imzalanan Berlin Anlaşması ile dönemin Karadağ Kralı Nikola'nın tayini ve İstanbul'daki Şeyhülislam'ın onayıyla ihdas edilen müftülük makamıyla resmi olarak İslam Birliği oluşturulan ilk Hristiyan devlet oldu.
   21. yüzyılın başlangıcı ile birlikte, Balkan Müslümanları yeni politik, ekonomik ve sosyal imkânlara kavuştular. Son 100 senedir eksik olan bu imkânlar Müslümanlar için bir ümit ışığı oldu.

Karadağ'da, 2006 senesinde halkın %21'ini oluşturan Müslüman halkın oyları, ülkenin bağımsızlığını ilan etmesinde çok önemli bir etken oldu. Berlin An-laşması'ndan sonra Karadağ Müslümanları ilk defa bir devletin geleceğini belirleyecek kadar önemli bir unsur hâline gelmişlerdi.

  Karadağ'ın bağımsızlığı, yerli Müslümanlara ekonomik, politik ve sosyal anlamda yeni fırsatlar sundu. Karadağ'daki İslam Birliği Kurumu, Berlin Anlaşma-sı'yla ihdas edilen Karadağ Müftülüğü'nün bir devamı ise de dünya genelindeki İslam devletleri ve oralardaki kurum ve kuruluşlar tarafından neredeyse hiç bilinmiyordu.
  Karadağ, 90'larda Yugoslavya'yı kaplayan faciada zarar görmeyen devletlerden biri oldu. Bu facia, diğer İslam ülkelerinin Balkanlardaki Müslüman varlığından haberdar olmalarını sağlarken Karadağ Müslümanları hakkında yine de çok şey bilinmiyordu.

  Bugün ise durum farklıdır. Yerel düzeyde coğrafi ve demografik şartlar, Karadağ'a tüm Balkan Müslümanları ile iyi ilişkiler kurmak için uygun bir ortam sağlıyor. Karadağ'ın Bosna, Sancak, Kosova ve Arnavutluk'la çevrili olması onu Saraybosna, Yeni Pazar, Priş-tina ve Tiran'a yakınlaştırıyor.

Aynı zamanda Karadağ'daki Müslümanların çoğunun hem Arnavutça hem de Boşnakçayı bilmeleri, aralarında oluşabilecek olan dil ve ırk engellerini de ortadan kaldırmaktadır.
  Global düzeyde ise, Karadağ İslam Birliği ve Müslüman toplumu İslam dünyasındaki birçok ülke ve önemli kurum tarafından her geçen gün daha da fazla tanınmaktadır. Bu ülkeler arasında Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Katar, Suudi Arabistan, Fas, Libya ve özellikle de Türkiye'nin isimleri zikredilebilir.